ČIČOKA – ODLIČNA ZAMJENA ZA KROMPIR

Čičoka Helianthus tuberosus vodi porijeklo iz Južne Amerike i prema izgledu nadzemnog dijela veoma je slična suncokretu. Pripadaju istoj porodici glavočika.

Poznata je pod raznim nazivima: Jerusalimska artičoka, Slatka repa, Mačja repa, Morska repa, Zemljina kruška, Topinambur, Nahod, Divlji krompir, Slatki krompir, Krtola, Stoljetni krompir.

BILJKA SLIČNA SUNCOKRETU

To je višegodišnja biljka koja na istom mjestu ostaje duži niz godina. Korijen čičoke je veoma dobro razvijen i na njemu se formiraju sočni gomolji, različitog oblika, boje i veličine, zavisno od sorte. Na gornjoj strani gomolja nalazi se više pupoljaka iz kojih će se razviti vegetativni izdanci (nove biljke). Gomolji izvan zemlje brzo dehidriraju i gube hranjivu vrijednost. Prosječna masa gomolja je 20 do 100 g. Stablo čičoke je jednogodišnje, razgranato, debljine 2 do 3 cm i dostiže visinu od 1,5 do 2 m (ponekad i do 3 m). Listovi su srcoliki na dužim drškama. Cvjetovi, žuti ili crvenosmeđe obojeni, su slični cvjetovima suncokreta, dimenzije 4 do 8 cm.

SAVJETI ZA GAJENJE ČIČOKE

Čičoka se gaji izvan plodoreda u posebnom dijelu vrta na osunčanom terenu ili slaboj sjeni. Njeni zahtjevi prema tlu su mali, ali preferira rahla tla sa ph 6 do 7,5. Bazna tla ne preferira. Ne podnosi zabareno tlo, ali voli tlo dobro opskrbljeno vlagom. Može se razmnožavati iz sjemena i gomolja. U našim uslovima se, najčešće, razmnožava gomoljima. Sadnja može da se obavi tokom jeseni ili proljeća. Za sadnju se koriste mali i glatki gomolji veličine jajeta. Ukoliko se vrši jesenja sadnja onda gomolji ostaju u cijelosti, a ako se odlučimo za proljetnu sadnju gomolji se mogu podijeliti na nekoliko dijelova. Tokom jesenje sadnje gomolje oštećuju glodari i zato je proljećna sadnja bolja.

Sadnja se obavlja u vrijeme sadnje krompira na dubinu od 15 cm, međuredni razmak je 60 do 80 cm, a razmak u redu je 30 do 40 cm. Što je veća plodnost tla to je i veći razmak posađenih gomolja. Sadnja se može obaviti ručno ili sadilicama za krompir. Prihranjuje se kada je biljka visine 20 cm. Veliki je potrošač kalija. Gomolji mogu da podnesu veoma niske temperature od -25 do -30ºC, a nadzemni dio strada na temperaturi od -2ºC. Tokom prve godine potrebno je ukloniti korov, a sljedećih godina čičoka guši sve oko sebe jer se agresivno širi. Vegetacioni period je 130 dana, biljka je kratkog dana, cvijeta i obrazuje krtole tokom jula i avgusta. Prinos u vrtu po 1m² je 2 do 3 kg. Tokom godina potrebno je vađenjem gomolja prorijediti čičoku jer sama sebe zagušuje i gomolji će biti sitni.

Prednosti čičoke u odnosu na krompir su što nju ne napada krompirova zlatica i što ne oboljeva od plamenjače. Od bolesti na njoj se može javiti pepelnica i alternarija, posebno na kraju vegetacionog perioda. Gomolje za ishranu koriste puževi i razni glodari. Čičoka, zahvaljujući svojoj visini, gustim nadzemnim izdancima, dugim cvjetanjem, može da se gaji kao veoma dekorativna živa ograda. Njeni cvjetovi su veoma dekorativni i u buketima za ukrašavanje interijera.

KADA VADITI I KAKO ČUVATI GOMOLJE?

Gomolji čičoke se mogu vaditi u novembru, ali se mogu ostaviti u tlu sve do proljeća i vaditi prema potrebi sve do aprila. Gomolji koji se vade u jesen su malo gorki, dok su proljećni slađi zbog pretvaranja inulina u fruktozu. Za razliku od krompira, gomolji čičoke imaju tanku pokožicu, zbog čega se ne mogu dugo čuvati i bez trapljenja se mogu održati do 3 sedmice. U domaćinstvu ih treba staviti u frižider zamotane u papirnate vrećice. Ukoliko je gomolj sječen može se sačuvati tek nekoliko dana.

ČIČOKA JE ODLIČNA PREHRAMBENA NAMIRNICA

Gomolji čičoke su odlična zamjena za krompir, mogu se jesti sirovi, kuhani, prženi i pečeni. Čičoka sadrži inulin i njen glikemijski indeks je nula, zbog čega ju u ishrani koriste dijabetičari. Inulin sprječava nastanak kardiovaskularnih oboljenja, jer normalizuje nivo triglicerida i kolesterola u krvi. Redovna konzumacija čičoke smanjuje masne naslage. Sadrži brojne vitamine (A, B1, B2, nešto manje vitamine C i D), mnogo mineralnih materija (kalcijuma, željeza, kalijuma, cinka, fosfora), celulozu, bjelančevine. U ishrani mogu da se koriste i mlade stabljike sa lišćem kao zeleno povrće i varivo. Sirovi gomolji u ishrani mogu izazvati nadimanje, ali redovnom upotrebom čičoka pročisti crijeva i ta neugodnost prestaje. U područjima gdje se čičoka redovno konzumira pojava dijabetesa je smanjena za 3 puta.

Agroklub